Audiometria tonalna – złoty standard badania słuchu

Audiometria tonalna precyzyjnie wyznacza progi słyszenia dla różnych częstotliwości i jest fundamentem diagnostyki oraz rehabilitacji słuchu – od rozpoznania typu niedosłuchu po dobór wzmocnienia w aparatach i kwalifikację do dalszych badań.

Kluczowe wnioski

• Audiometria tonalna mierzy najcichszy dźwięk słyszalny przez pacjenta (progi) dla tonów 125–8000 Hz; wynik to audiogram w dB HL.
• Porównanie przewodnictwa powietrznego i kostnego wskazuje lokalizację problemu: przewodzeniowy, odbiorczy lub mieszany niedosłuch.
• „Noise notch”  ubytek słuchu dla  4 kHz charakterystyczny  dla długotrwałego narażenia na hałas.
• Badanie jest nieinwazyjne, trwa zwykle 15–30 min; przed badaniem warto unikać hałasu przez ~12 h, jeśli to możliwe.

Najważniejsze informacje

Audiometria tonalna (progowa) to podstawowe, subiektywne badanie słuchu, w którym pacjent sygnalizuje usłyszenie prezentowanych czystych tonów. Ocenia się dwie drogi przewodzenia: powietrzną (słuchawki nauszne) oraz kostną (wibrator kostny na wyrostku sutkowatym). Wyniki nanosi się na audiogram: oś pozioma – częstotliwość (Hz), oś pionowa – natężenie w dB HL (odwrócona skala: wyżej lepiej). Różnice między krzywymi powietrzną i kostną są kluczowe dla rozpoznania charakteru niedosłuchu. Badanie stanowi punkt wyjścia do doboru aparatów słuchowych oraz monitorowania efektów rehabilitacji, ale nie zastąpi oceny rozumienia mowy w realnych warunkach.

Jak wygląda badanie krok po kroku

• Środowisko: wyciszona kabina; pacjent zakłada słuchawki i otrzymuje przycisk.
• Przebieg: prezentacja tonów o różnej wysokości i głośności; pacjent naciska przycisk, gdy cokolwiek słyszy.
• Zakres: zwykle 125–8000 Hz; najpierw jedno ucho  przewodnictwo powietrzne -potem drugie , następnie przewodnictwo kostne tak samo jedno później drugie ucho
• Czas: ok. 15–30 minut dla obu uszu i obu dróg przewodzenia.
• Przygotowanie: nie ma wymogów co do posiłków/lekarstw; warto unikać hałasu przez co najmniej ~12 h, by zminimalizować czasowe przesunięcie progu.

Symbole i odczyt audiogramu

Standardowa konwencja: czerwone „o” (linia ciągła) – przewodnictwo powietrzne ucho prawe; niebieskie „X” – powietrzne ucho lewe; przewodnictwo kostne oznaczane jest osobno (np. specjalnymi nawiasami). Im niżej leży punkt na wykresie, tym większy ubytek słuchu (wymagane było głośniejsze natężenie, by usłyszeć ton).

Porównania / tabela

Poniższa tabela porządkuje trzy główne typy niedosłuchu rozpoznawane na podstawie relacji między krzywymi powietrzną i kostną. To ułatwia szybkie skojarzenie wzorca z możliwą lokalizacją problemu oraz kierunkiem postępowania.

Ograniczenia i uzupełnienia badania

Audiometria tonalna dotyczy czystych tonów, dlatego nie opisuje w pełni rozumienia mowy – zwłaszcza w hałasie. W praktyce klinicznej często uzupełnia się ją audiometrią mowy (słowa/zdania, czasem w szumie), tympanometrią (ocena ucha środkowego) oraz badaniami obiektywnymi (OAE, ABR) – szczególnie u małych dzieci lub osób bez możliwości współpracy.

„Noise notch” wokół 4 kHz 

• Typowy dla długotrwałej ekspozycji na hałas (dołek 3–6 kHz, najczęściej ok. 4 kHz).
• Nieswoisty: podobny wzór może towarzyszyć innym przyczynom (np. po urazach czy infekcjach) – liczy się pełny wywiad.

Maskowanie – kiedy i po co?

Przy dużej asymetrii słuchu stosuje się maskowanie: do ucha lepszego (niebadanego) podaje się szum, by zapobiec „przesłuchowi” bodźca podanego do ucha gorszego przez kości czaszki. To warunek wiarygodności progu badanego ucha.

Zastosowania praktyczne

• Diagnostyka różnicowa: wskazanie miejsca uszkodzenia, w tym po urazach czy w kontekście medycyny pracy (hałas, ototoksyczne substancje).
• Rehabilitacja: dobór wzmocnienia w aparatach słuchowych i kontrola efektów; punkt odniesienia także przy implantach ślimakowych.
• Profilaktyka: badania okresowe – częściej po 50 r.ż., corocznie po 65 r.ż.; w hałasie i u użytkowników aparatów – regularne kontrole.

Bezpieczeństwo, przeciwwskazania, komfort

• Badanie jest bezbolesne i nieinwazyjne.
• Nie wykonuje się przy aktywnych stanach zapalnych ucha, ciele obcym czy świeżym urazie ucha.
• Kluczowa jest świadoma współpraca – klasyczna tonalna audiometria zwykle od ok. 6–7 r.ż.; młodsze dzieci badamy obiektywnie (OAE/ABR).

FAQ

P: Mam „dobry” audiogram, ale nadal nie rozumiem mowy w hałasie – dlaczego?
O: Audiometria tonalna bada czyste tony, a nie złożoną mowę; warto wykonać audiometrię mowy i rozważyć dopasowanie aparatów z naciskiem na realne scenariusze słuchowe.

P: Jak przygotować się do badania?
O: Nie ma specjalnych wymogów; jeśli to możliwe, unikaj głośnego hałasu przez ~12 h i zabierz dotychczasową dokumentację słuchu.

P: Co oznacza luka kostno-powietrzna >15 dB?
O: Wskazuje na komponent przewodzeniowy (problem w uchu zewnętrznym/środkowym), co ukierunkowuje dalszą diagnostykę i leczenie.